Nguyễn Xuân Nghĩa - Tốc Váy Nữ Oa
Muốn đấu trí với Trung Quốc thì cần trí tuệ - và sự dũng cảm
* Tâm tầm đều kém, đởm lược đều nông - chỉ có tham vọng là đáng kể *
Ngày xưa, có một bác Tôn đã dạy rằng “Ta đông gấp mười thì vây. Đông gấp năm thì tấn công. Đông gấp đôi thì đánh. Ngang sức thì chia. Ít hơn thì thủ. Yếu hơn thì lặn”. Bác Tôn đây không là con khỉ Tôn Ngộ Không hay Tôn Dật Tiên mà là Tôn Tử. Ông ta là người gốc nước Tề làm quan cho nước Ngô của Hạp Lư vào thời Xuân Thu bên Tầu nên cũng được gọi là Ngô Tôn Tử. Lý luận về binh pháp của ông là một túi khôn cho nhân loại về sau, trong nhiều lãnh vực nằm ngoài quân sự.
Tuần qua, khi đọc Bạch Thư Quốc Phòng của Bắc Kinh, người viết này nhớ đến binh pháp Tôn Tử và… xiêm y đàn bà. Vì miên man nghĩ đến một thiên tài toán học vừa tạ thế hôm 24 trong một tai nạn xe cộ lảng nhách. Đó là John F. Nash Jr.
Sinh năm 1928 tại Hoa Kỳ, Giáo sư Nash là một người điên thật. Ông mắc bệnh “tâm thần phân liệt” và thường nghĩ rằng mình bị ai đó rình mò ám hại. Nhưng khi tỉnh, ông là nhà toán học phi thường, đã đoạt nhiều giải thưởng cao quý nhất về toán và còn lãnh giải Nobel Kinh tế.
Cũng dị! Làm toán mà lãnh Nobel kinh tế? Khách ngồi bên có kẻ tò mò gặng hỏi. “Mà nhà bác này, chuyện ấy ăn nhậu gì tới cuốn Bạch Thư của Trung Quốc hay xiêm áo đàn bà?”
Có chứ! Cứ hay nóng ruột…
***
Chỉ vì từ khi còn trẻ, đang là sinh viên tại Đại học Princeton, ông Nash đã nguệch ngoạc ra một số lý luận có thể làm Tôn Tử giật mình mà viết thêm một thiên trong bộ Binh pháp khét tiếng của ông.
Về sau, một giáo sư kinh tế người Mỹ gốc Hung là John Harsanyi đã khai triển lý luận của Nash với những đóng góp bằng tâm lý học và kinh tế học thành một nhánh quan trọng của “thuyết đấu trí” hay “game theory”. Nói gọn cho dễ hiểu thì khi địch tính thế này thì ta tính thế nào để đánh ít mà được nhiều? Cao điệu hơn cả là khỏi đánh mà cũng được! Thế rồi, Giải Nobel Kinh tế năm 1994 đã lọt vào tay hai giáo sư Nash và Harsanyi cùng kinh tế gia Đức là Reinhard Selten nhờ những đóng góp cho thuyết đấu trí.
Nhưng người ta chú ý nhất đến “mô hình” hay “Trận thế Nash-Harsanyi”.
Để trả lời sự nóng lòng của khách ngồi bên - và độc giả trước mắt - xin khởi đi từ phạm vi thương thảo kinh tế hay kinh doanh. Nhưng ai chẳng biết rằng mọi việc thương thuyết dù là ngoại giao hay kinh tế, đều bị chi phối bởi chính trị, là yếu tố mà ta không thể xao lãng.
Sở dĩ như vậy, các nước nói chung đều tham gia đàm phán cho việc hợp tác trong môi trường lý tưởng là có pháp quyền, với tinh thần minh bạch tôn trọng các luật lệ và cam kết. Sự thể thực tế thường không được như vậy và càng không hề có với Trung Quốc, một quốc gia mắc hai bệnh tự tôn và tự ti. Tự tôn về văn hóa – Binh pháp Tôn Tử là một thí dụ - mà tự ti về kỹ thuật vì còn quá chậm tiến nếu so với các đối tác hay đối thủ Âu-Mỹ-Nhật.
Nói về truyền thống thì người Việt đã có hơn hai ngàn năm đấu trí để tồn tại và còn giành lại độc lập sau ngàn năm Bắc thuộc. Phải nói rằng ít có dân tộc nào lại có nhiều kinh nghiệm ứng xử trong một chiều dày văn hóa và lịch sử như vậy. Kinh nghiệm tích lũy đó đã trở thành một phần hồn của dân tộc và là một kho kiến thức của tập thể mà mình nên nhắc lại và giáo dục cho các thế hệ.
Cho nên những gì đang xảy ra từ mấy chục năm nay, từ khi có đảng Cộng sản Việt Nam thành hình trong bóng tối Trung Quốc, chỉ là một giai đoạn ngắn thôi. Đấy là giai đoạn mà đảng và nhà nước ta tự chụp lấy váy của bà Nữ Oa lên đầu.
