Ngô Nhân Dụng - Bài học Ukraine cho Việt Nam

Quân Nga đã tiến sang Ukraine, cả xe tăng và đại pháo. Ông Putin dám hành động như vậy vì đã bắt mạch được phản ứng của các nước Âu Mỹ: Từ bà thủ tướng Ðức, ông thủ tướng Anh, đến các tổng thống Pháp và Mỹ, không ai muốn can thiệp quân sự vào Ukraine.

Họ phong tỏa kinh tế Nga bằng những bước dè dặt, chậm chạp, mỗi bước lại chờ ông Putin “bày tỏ thiện chí” mới. Putin cũng “múa cùng một nhịp,” đi một bước lại nghỉ. Không một nước Tây phương nào dọa sẽ đưa quân NATO sang ngăn cản quân Nga. Quyền lợi quốc gia quyết định thái độ đó. Phí tổn của họ nếu lâm chiến tại Ukraine đem so sánh với các lợi lộc kinh tế cho chính họ nếu giúp Ukraine độc lập và thống nhất. Có lẽ lợi bất cập hại. Mặt khác, họ tin rằng trong tương lai, tính lâu dài, thì kinh tế Nga sẽ suy yếu, quân đội sa lầy ở Ukraine càng tốn kém. Cho nên các nước Tây phương có thể chờ đợi; sẽ đến ngày Ukraine tách hoàn toàn ra khỏi vòng ảnh hưởng của Nga, mà địa vị của ông Putin trong tương lai sẽ xuống.

Vladimir Putin tính toán cách khác. Ðối với ông ta thì thể diện của dân tộc Nga quan trọng nhất, và điều này dân Nga đồng ý với ông. Putin có thể hy sinh nhiều mối lợi kinh tế, vì những người bị thiệt thòi nhất là đám dân thường, không phải là giới quý tộc chung quanh ông ta. Nhưng ông cũng là người chơi cờ giỏi, biết kiên nhẫn đi từng bước một.

Putin đã xâm lăng Ukraine với bài bản giống như Trung Cộng đã làm tại Việt Nam. Trung Cộng đã tiến từng bước chiếm Hoàng Sa của Việt Nam từ năm 1974, giống như Nga đã chiếm vùng Crimea để đặt cả thế giới trước một “sự đã rồi.” Trung Cộng đánh chiếm thêm nhiều đảo ở Trường Sa năm 1988, Putin đưa tình báo, mật vụ sang khuấy động ở các tỉnh miền Ðông Ukraine. Khác với chính quyền Ukraine hiện nay, trong những năm 1974, 1988, đảng Cộng Sản Việt Nam không dám nói một lời phản đối quân xâm lược. Không những thế, năm 1990 đám lãnh tụ Việt Cộng lại kéo nhau sang Thành Ðô xin hàng, cúi đầu thần phục.

Hiệu ứng kinh tế của vụ Ukraine

Vũ Hoàng & Nguyễn Xuân Nghĩa, RFA

2014-03-05

05032014-ddkt-nxn.mp3

Người biểu tình cầm áp phích chống Tổng thống Nga và phản đối sự hiện diện của quân đội Nga trên bán đảo Crimea của Ukraina hôm 05/3/2014

AFP photo

Ngay trong giả thuyết lạc quan là chiến tranh không bùng nổ tại Ukraine thì hậu quả của việc Liên bang Nga can thiệp vào Ukraine sau ba tháng biến động chính trị tại đây cũng có nguy cơ dẫn đến chấn động kinh tế qua các biện pháp trừng phạt đang được Hoa Kỳ và Âu Châu trù tính. Diễn đàn Kinh tế sẽ tìm hiểu về hiệu ứng kinh tế của vụ khủng hoảng Ukraine qua cuộc trao đổi với chuyên gia kinh tế Nguyễn-Xuân Nghĩa.

Vũ Hoàng: Xin kính chào ông Nghĩa. Sau một ngày Thứ Hai u ám khi các thị trường tài chính trên thế giới đều sụt giá và bị nặng nhất là thị trường Nga vì mất 11%, thế giới thở ra nhẹ nhõm và các thị trường theo nhau lên giá vào ngày Thứ Ba khi Liên bang Nga loan báo đã hoàn tất cuộc tập trận như dự tính và các đơn vị thao dượt sẽ trở lại căn cứ vào ngày mùng bảy này.

Tuy nhiên, dư luận thế giới chưa yên tâm vì hai lẽ. Thứ nhất, Tổng thống Vladimir Putin cho biết trong cuộc họp báo tại Moscow ngày Thứ Ba, rằng nước Nga chưa tính dùng võ lực tại Ukraine dù có quyền chính đáng, và ông vẫn duy trì quân đội tại bán đảo Crimea. Thứ hai là Hoa Kỳ và Âu Châu trù tính nhiều biện pháp trừng phạt Liên bang Nga về tội can thiệp vào Ukraine. Thưa ông, trong giả thuyết có xác suất cao là đôi bên chưa đạt được đồng thuận về Ukraine thì các biện pháp thi hành sẽ ảnh hưởng thế nào đến kinh tế toàn cầu?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: Tôi nghĩ là vụ khủng hoảng tại Ukraine biến chuyển hàng ngày cho nên ta khó lượng định hậu quả nếu chỉ theo dõi động thái của các thị trường tài chính, vốn dĩ lạc quan rồi hốt hoảng mỗi khi có tin tức gì được loan tải. Tuy nhiên, mình vẫn có thể nhìn vào cái nhân sâu xa để dự đoán hậu quả lâu dài và từ đó mà suy ra hiệu ứng kinh tế của vụ khủng hoảng này.

Vũ Hoàng: Nếu vậy ta phải đi lại từ bối cảnh về cái lẽ nhân quả như ông vừa nói. Đó là gì?

Nguyễn-Xuân Nghĩa: Nước Nga có lãnh thổ bát ngát mà trống trải nên khó phòng ngự và đã bị tấn công nhiều lần trong lịch sử, nhất là từ hướng Tây tiếp cận với Âu Châu. Vì vậy, bản năng xưa nay của lãnh đạo xứ này là phải kiểm soát được khu vực ngoại biên, xây dựng thành vùng trái độn quân sự. Với họ, các nước gọi là Đông Âu hay Trung Âu, từ biển Baltic phía Bắc xuống tới Hắc hải ở phía Nam, đều phải là chư hầu, là vùng trái độn bảo vệ khu vực trung tâm của họ.

Thứ hai, và đây là đặc tính khác, giữa nhu cầu dân sinh, hay kinh tế như ta nói, và yêu cầu an ninh để phòng thủ, thì an ninh vẫn là ưu tiên. Điều ấy cũng giải thích tính chất tập quyền hay độc tài của chế độ. Định đề ấy lên tới cực điểm thời Liên bang Xô viết khiến xứ này tan rã và sụp đổ vào cuối năm 1991, không vì ngoại xâm mà vì sự phá sản của hệ thống kinh tế cộng sản. Hậu quả là nước Nga bị khủng hoảng mất 10 năm và mất gần hết những nước xưa kia là chư hầu.

Thứ ba, từ khi lên cầm quyền 14 năm trước, ông Vladimir Putin ra sức chấn chỉnh tình hình và tập trung quyền lực. Gần 10 năm sau thì thấy có đủ sức mạnh để chinh phục lại thế lực mà nước Nga đã mất từ thời Xô viết thì ông ta khởi sự. Một trong các yếu tố kinh tế góp phần tạo ra sức mạnh đó chính là giá năng lượng vì về thực chất, kinh tế Nga vẫn thuộc loại lạc hậu sống nhờ xuất khẩu dầu thô và khí đốt. Ông Putin càng thấy ra nhu cầu chinh phục hay bành trướng vì các nước Đông Âu trong khối Xô viết cũ đều ngả theo Âu Châu, đi tìm dân chủ và độc lập. Vì vậy mà năm 2008 ông ta cho quân vào hai khu vực tự trị là Abkhazia và Nam Ossetia của Cộng hoà Georgia và cho đến nay vẫn còn kiểm soát hai vùng này để khống chế Georgia.

Mối nguy cho chế độ ông Putin

Một phụ nữ đang tưởng niệm những người thiệt mạng trong cuộc đụng độ với cảnh sát chống bạo động gần Quảng trường Độc lập ở trung tâm Kiev. Ảnh chụp hôm 05/3/2014. AFP

Vũ Hoàng: Ông nhắc lại bối cảnh địa dư và lịch sử ấy thì thính giả của chúng ta hiểu rõ hơn vụ Ukraine, xưa kia có tên là Cộng hòa Nhân dân Xô viết Ukraina ở trong Liên bang Xô viết.

Nguyễn-Xuân Nghĩa: Đã nói đến cái nhân từ phía Nga thì ta nên nhìn qua cái nhân từ Ukraine.

Xưa nay, xứ này có số phận hẩm hiu là vùng "biên địa" của các lân bang Đông-Tây, với biên giới đổi qua vạch lại nhiều lần trong một đời người, và qua thế kỷ 20, cư dân không bị Stalin bỏ đói thì bị Hitler tàn sát. Ngày nay, dù nói tiếng Nga hay tiếng Ukraine, họ phải có quyền chọn lựa mà về tình thì ta cho là chính đáng, nhưng về lý thì lại đáng lo cho nước Nga.

Về tình thì dân Ukraine so với một xứ có quan hệ lâu đời là Ba Lan, với diện tích bằng nửa và ít tài nguyên hơn. Năm 1992, khi cùng thoát khỏi chế độ Xô viết thì hai nước có sản lượng bằng nhau. Hai chục năm sau, nếu tính theo tỷ giá mãi lực của đồng bạc thì Ba Lan giàu hơn gấp đôi, bình quân một đầu người thì giàu gấp ba dân Ukraine, trong một xứ dân chủ và lành mạnh hơn, chứ không bị nạn độc tài hay thối nát cai trị ở trên. Cái khác biệt là Ba Lan đã hội nhập vào Âu Châu, là thành viên của Liên hiệp Âu châu và Minh ước Phòng thủ Bắc Đại Tây Dương NATO. Vì vậy, nếu mà có người Ukraine muốn theo mô hình Âu Châu thì đấy là điều chính đáng.

“Nếu Ukraine có độc lập và dân chủ

trong khối Âu Châu thì đấy là mối nguy

sinh tử cho chế độ độc tài của ông Putin

về cả mặt an ninh đối ngoại lẫn chính trị nội bộ.”

- Ô. Nguyễn-Xuân Nghĩa

Ngô Nhân Dụng  - Chiến tranh lạnh, bộ mới, tác giả Putin

Tổng thống Ukraine Viktor Yanukovych và cựu ngoại trưởng Cộng Hòa Tiệp, Stefan Füle ở Kiev -  photo AP

Trước khi ông Yanukovych, cựu tổng thống Ukraine tuyên bố ngưng thảo luận hiệp ước thương mại với Cộng Ðồng Châu Âu (EU), đại diện của EU là cựu ngoại trưởng Cộng Hòa Tiệp, Stefan Füle, đã tới thuyết phục ông ta thêm một lần nữa. Trong cuộc thảo luận diễn ra ở dinh tổng thống Ukraine, ông Füle sốt ruột vì các thông dịch viên tiếng Tiệp và tiếng Ukraine chậm chạp quá. Ông đề nghị nói chuyện với nhau bằng tiếng Nga mà cả hai người đều thông thạo.

Cuộc gặp gỡ không đưa tới đâu, nhưng đối với ông Vladimir Putin, tổng thống Nga, thì điều có ý nghĩa trong cuộc thương thuyết bất thành là tiếng Nga được dùng làm ngôn ngữ chính. Cả hai nước Ukraine và Cộng Hòa Tiệp trước đây đều nằm trong một khối, cả hai đều theo lệnh một người Nga, các lãnh tụ thay phiên nhau ngồi ở điện Kremlin! Ông Putin đang ngồi ở chỗ các Sa hoàng và các ông Stalin, Brehznev trước đây đã ngồi. Từ khi lên nắm quyền tới nay, Putin tìm cách nhắc nhở cho dân Nga, và thế giới chung quanh, phải nhớ Nga từng đóng vai bá chủ cả một đế quốc, các nước chư hầu kéo dài suốt từ Âu sang Á Châu.

Ðối với thế giới bên ngoài, nhất là đối với dân chúng Mỹ, cuộc Chiến Tranh Lạnh đã chấm dứt khi Liên Bang Xô Viết sụp đổ năm 1991. Ông Vladimir Putin không nghĩ như vậy. Ðối với thế giới, chiến tranh lạnh là một cuộc cạnh tranh giữa hai khối tư bản và cộng sản. Nhưng đối với ông Putin và đa số dân Nga bây giờ, đó chính là một cuộc chạy đua giữa hai cường quốc, Nga và Mỹ, Mỹ được các nước Tây Âu hỗ trợ. Ông Putin từng nói rằng vụ sập đổ của Liên Bang Xô Viết là tai họa lớn nhất trong thế kỷ 20. Ðối với dân Nga, biến cố đó giúp họ xóa bỏ chế độ cộng sản kìm hãm không cho đất nước phát triển và tiến bộ. Nhưng đối với người lãnh đạo trong điện Kremlin, đó là một tai họa. Vì khi một đế quốc tan rã mất luôn quyền chi phối các nước chung quanh để làm giầu cho những nhà quý tộc của mẫu quốc hưởng. Cho nên ông Putin và giới quý tộc mới ở Nga muốn quay ngược chiều lịch sử, cố vớt vát, làm sống lại những ngày huy hoàng cũ, dù không cần biết được lợi bao nhiêu so với phí tổn phải chịu.

Ông Putin đã “tổ chức” một cuộc chiến tranh lạnh mới, từng bước một. Trong thời gian đó, các chính phủ Mỹ và Tây Âu vẫn hành động với giả thiết là chiến tranh lạnh đã chấm dứt rồi. Nghĩ rằng chiến tranh lạnh đã chấm dứt, cả thế giới đã chấp nhận hệ thống kinh tế tư bản, và nhiều quốc gia cùng chạy đua trên đường dân chủ hóa, cho nên dân chúng các nước Mỹ và Âu Châu nhìn các cuộc tranh chấp trên thế giới hoàn toàn theo tiêu chuẩn lợi hại về kinh tế. Mỗi hành động đều phải xét xem sau cùng ai sẽ được lợi gì trong thị trường cạnh tranh. Nếu đầu tư vào Iraq mà không có lợi, thì rút vốn về. Nếu mình không có lợi ích hơn dù ai thắng, ai bại trong cuộc nội chiến ở Syria, thì không nên bỏ quá nhiều vốn liếng chính trị cũng như tiền bạc, vũ khí vào đó. Với niềm tin tưởng kinh tế thế giới đang toàn cầu hóa, không thể tránh được, mà cuối cùng loài người ở đâu cũng biết chế độ dân chủ tự do sẽ mang lại kinh tế phồn thịnh hơn cả, các chính phủ Mỹ và Âu Châu vẫn coi nước Nga của ông Putin là một “đối tác” cần có mặt trong những hội nghị G-8 hay G-20, những diễn đàn lo chuyện trao đổi kinh tế. Ngoài ra, lâu lâu nhờ ông ta làm môi giới trong các cuộc mặc cả với Iran, với Syria, vân vân.

Nhưng ông Putin đã soạn sẵn một kịch bản riêng. Bất cứ hành động nào của chính phủ Nga cũng nhắm vào mục đích giành lại ảnh hưởng của thời đế quốc Nga hoàng cũng như thời Liên Xô; nay đã mất. Putin dính đến chuyện Bắc Hàn, cũng vì muốn bảo đảm chính phủ Nga có một ghế ngồi bên cạnh Trung Quốc, Nhật và Mỹ khi bàn chuyện an ninh vùng Ðông Bắc Châu Á. Viện trợ vũ khí cho Syria và bênh vực bạo chúa Assad cũng vì muốn chứng tỏ đế quốc Nga chưa bị đẩy hoàn toàn ra khỏi vùng Trung Ðông. Nhưng màn chính trong kịch bản của Putin diễn ra ở các nước “Cộng Hòa” cũ thuộc Liên Bang Xô Viết, và một số nước Ðông Âu. Hậu quả là Putin tái lập một tình trạng chiến tranh lạnh, theo lối mới.

Cảnh sát Ukraine quỳ gối xin lỗi nhân dân và bài học cho công an Việt Nam

Cảnh sát Ukraine quỳ gối xin lỗi nhân dân và bài học cho công an Việt Nam

Cảnh sát Ukraine xin người dân tha thứ (Ảnh: Reuters)

Trọng (Danlambao) - Hôm 24/2/2014, nhiều cảnh sát chống bạo động Ukraine đã tập trung tại thành phố Lviv để quỳ gối, công khai xin lỗi nhân dân vì sự liên quan của họ trong các cuộc đàn áp nhắm vào người biểu tình. Mặc dù khẳng định không trực tiếp tham gia đánh đập người dân, nhưng dường như tự bản thân những cảnh sát này thấy có trách nhiệm trước cái chết của hàng chục người vô tội sau các vụ giao tranh đẫm máu tại quảng trưởng Độc Lập (thủ đô Kiev).

Hình ảnh Reuters ghi lại cho thấy những người cảnh sát chống bạo động này đang quỳ gối, cúi đầu một cách chân thành và mong mỏi được nhân dân tha thứ. Tất cả đều mặc quần áo dân thường.

Quay trở về với nhân dân là thông điệp mà những cảnh sát này muốn nhắn gửi, thông điệp này không chỉ dành riêng cho người dân Ukraine mà còn cho cả lực lượng công an Việt Nam. Tên độc tài Viktor Yanukovych hiện đang phải tháo chạy và trốn tránh, bỏ lại tất cả quyền lực và dinh thự xa hoa.

Từ hôm 19/2/2014, Lviv tuyên bố là một 'thành phố tự do', không chấp nhận các chỉ thị từ chính phủ trung ương. Trước đó, nhiều cảnh sát của thành phố này cũng đã thể hiện sự bất tuân bằng cách rời bỏ nhiệm sở, hoặc từ chối tham gia lực lượng đàn áp.

Sau khi tên độc tài Viktor Yanukovych ra lệnh nổ súng bắn vào nhân dân, ngày 21/2/2014, nhiều cảnh sát từ thành phố Lviv lập tức tiến về thủ đô Kiev, họ công khai tuyên bố rời bỏ nhiệm sở để đứng chung hàng ngũ những người biểu tình tại Quảng trường Độc Lập.

Tổng thống Ukraine gọi việc phế truất là một ‘cuộc đảo chánh’

Tổng thống Ukraine gọi việc phế truất là một ‘cuộc đảo chánh’

Lãnh tụ đối lập Ukraina, bà Yulia Tymoshenko được trả tự do ngay lập tức sau khi tổng thống Yanukovych bị truất phế. (Ảnh: AP)

Phil Black. Chelsea J. Carter/Tom Watkins (CNN) - Lê Quảng Nam (Danlambao) lược dịch

Vừa ra khỏi tù, cựu Thủ tướng Ukraina Yulia Tymoshenko đã trở lại thủ đô đang xảy ra giao tranh. Trong khi đó, tổng thống vừa bị lật đổ Yanukovych nói rằng ông ta rời khỏi Kiev vì một “cuộc đảo chính”.

Sự kiện Tymoshenko được phóng thích là một sự kiện mới nhất trong một ngày đầy ắp những diễn biến nhanh lẹ và đáng ghi nhớ, nó chứng kiến việc kiện Quốc hội bỏ phiếu để bãi nhiệm Tổng thống Viktor Yanukovych , và kêu gọi những cuộc bầu cử mới.

Tymoshenko nói với đám đông lên đến cả hàng ngàn người đang reo hò tại quảng trường Độc Lập của thủ đô Kiev, ngay trong cảnh tượng của những cuộc biểu tình đầy chết chóc, rằng: “Hôm nay, Ukraine đã giải quyết xong tên độc tài khủng khiếp Yanukovych.”

Chỉ vài tiếng đồng hồ sau khi được phóng thích từ một bệnh viện của nhà giam, bà Tymoshenko đã kêu gọi phải đòi lại công lý cho những người bị giết hại. Các cuộc biểu tình nổ ra sau khi Tổng thống Yanukovych quyết định từ chối thỏa thuận thương mại với Liên minh châu Âu để chạy theo Nga.

Bà Tymoshenko nói với đám đông: “Các bạn đã có khả năng làm thay đổi nước Ukraina, và các bạn có thể làm bất cứ điều gì. Ai cũng đều có quyền tham gia vào công cuộc xây dựng một nhà nước độc lập của châu Âu.”

Còn ông Yanukovych thì lên truyền hình và nói rằng ông đã bị ép buộc phải rời thủ đô Kiev do “có chủ trương phá hoại, gây tội ác và đó là một cuộc đảo chính.”

“Tôi không rời khỏi đất nước. Tôi không có dự định từ chức. Tôi là một Tổng thống do dân bầu lên,” ông ta phát biểu trong một cuộc phỏng vấn ở Kharkiv, một thành trì ủng hộ Nga gần biên giới Ukraina với Nga.

“… Kế tiếp, những gì tôi sắp sửa làm là bảo vệ không để nước tôi bị phân ly và không có đổ máu nữa. Tôi chưa biết phải làm như thế nào. Tôi hiện đang ở Kharkiv và không biết bước tiếp theo là tôi phải làm gì.”

Ông ta không nói đến những bản tin cho rằng ông đã có ý định rời khỏi  nước bằng máy bay.