Phiên tòa xét xử blogger Nguyễn Hữu Vinh và đồng sự Nguyễn Thị Minh Thúy

Phiên tòa xét xử blogger Nguyễn Hữu Vinh và đồng sự Nguyễn Thị Minh Thúy

Blogger Nguyễn Hữu Vinh và Nguyễn Minh Thuý trong phiên toà

sáng hôm nay. Photo: AP

19h10: Toà tuyên y án sơ thẩm với mức án 5 năm tù giam dành cho anh Nguyễn Hữu Vinh và 3 năm tù giam cho cộng sự của anh là chị Nguyễn Thị Minh Thuý.

Luật sư Nguyễn Hà Luân cho biết trong lời phát biểu cuối cùng trước toà, anh Nguyễn Hữu Vinh - blogger Anh Ba Sàm đã khẳng khái tuyên bố: "Tôi vô tội và tôi tự hào về những gì mình đã làm".

.

CTV Danlambao - Sáng ngày 22/09/2016, tòa án cấp cao Hà Nội, số 48, đường Lý Thường Kiệt, Hoàn Kiếm, Hà Nội diễn ra phiên phúc thẩm xét xử blogger Nguyễn Hữu Vinh và đồng sự Nguyễn Thị Minh Thúy với cáo buộc “lợi dụng các quyền tự do dân chủ để xâm phạm lợi ích nhà nước” theo Điều 258 BLHS.

Luật sư tham gia bào chữa cho Nguyễn Hữu Vinh gồm: LS Trần Văn Tạo, LS Trần Quốc Thuận, LS Trần Đình Triển, LS Trần Vũ Hải, LS Nguyễn Hà Luân, LS Hà Huy Sơn.

Luật sư bào chữa cho Nguyễn Thị Minh Thuý gồm: Trần Minh Tân và Nguyễn Tiến Dũng.

Ông Nguyễn Hữu Vinh (tức blogger Anh Ba Sàm) sinh năm 1956 cư ngụ tại số 5/2/4D phố Đặng Văn Ngữ, phường Trung Tự, quận Đống Đa, Hà Nội.

Ông xuất thân từ gia đình có truyền thống “cách mạng”, ông từng là công an, là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, và từng được công tác ở Ủy ban Việt kiều Trung ương trong ngành công an.

Vào năm 2000, Ông xin ra khỏi ngành công an và thành lập một công ty thám tử tại Việt Nam.

Ngày 9 tháng 9 năm 2007, ông Vinh thành lập trang blog “Anh Ba Sàm”, với tiêu chí là “khai dân trí”, đã tạo ảnh hưởng tích cực đến nhiều độc giả trong và ngoài nước.

Đầu năm 1014, ông còn cho ra đời hai trang blog “Chép Sử Việt” và “Dân Quyền”. Sau thời gian ngắn hai trang blog này đã thu hút hàng triệu lượt truy cập.

Các trang blog trên của Nguyễn Hữu Vinh đều mang nội dung khách quan và đa chiều, đã vạch ra những hành vi xấu xa của các quan chức cầm quyền. Đồng thời các trang blog này cũng đã tấn công mạnh mẽ vào chế độ độc tài đảng trị của cộng sản Việt Nam.

Bà Nguyễn Thị Minh Thúy sinh năm 1980, trú tại quận Ba Đình, Hà Nội.

Năm 2003-2007, bà Thúy làm kế toán tại công ty thám tử của ông Nguyễn Hữu Vinh.

Bà Thúy là cộng sự trung tín của Anh Ba Sàm. Bà đã đóng góp rất nhiều đối với hai trang blog “Chép Sử Việt” và “Dân Quyền”.

Ngày 05/5/2014 cả hai người Nguyễn Hữu Vinh và Nguyễn Thị Minh Thúy đều bị bắt.

Ngày 23/03/2016, Tại phiên sơ thẩm TAND thành phố Hà Nội tuyên án ông Vinh 5 năm tù giam, bà Thúy 3 năm tù giam, cùng với cái tội danh “lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân” theo Điều 258 BLHS.

Tại phiên tòa “công khai” hôm nay diễn biến cũng giống như phiên tòa “công khai” xét xử dân oan Cấn Thị Thêu vừa qua. Từ sáng sớm đã có lực lượng công an, an ninh, CSGT, CSCĐ và dân phòng lập chốt dầy đặc và ngăn barrie từ các ngả đường vào khu vực tòa án cấp cao Hà Nội.

An ninh chìm nổi dày đặc. Photo: CTV Danlambao

Được biết các quán cà phê, nhà hàng, quán ăn cách trụ sở tòa án trong phạm vi bán kín 1km đã nhận thông báo từ hôm qua, không được kinh doanh.

Đường Phạm Ngọc Bạch dẫn vào toà án bị chốt chặt.

Photo: CTV Danlambao

9h: một số người vì không vào được khu vực phiên tòa, họ đã họp lại giơ cao khẩu khẩu hiệu "Tự do cho Nguyễn Hữu Vinh & Nguyễn Thị Minh Thúy"

Photo: CTV Danlambao

Photo: Trịnh Bá Phương

Theo facebook Nguyễn Tường Thụy đã có chục người dân bị bắt giải lên xe bus đưa đi đâu không rõ.

9h30: anh Phùng Thế Dũng người muốn tham dự phiên tòa, khi vừa đến hàng rào thì bị đám công quyền đánh đập và xua đi.

Anh Phùng Thế Dũng cùng Blogger Phạm Thanh Nghiên

. Photo: CTV Danlambao

Vào thời điểm này được biết anh Trịnh Bá Tư bị lực lượng công quyền đánh đập và cướp điện thoại. Đoan Trang vẫn còn đang bị giam lỏng tại khách sạn chi thuê từ hôm qua

Hiện lực lượng an ninh mật vụ đang hối hả lượn quanh để nhận mặt bắt người. Một số người bị lôi từ xe taxi xuống và lôi đi đâu không rõ.

Theo ghi nhận của CTV Dân Làm Báo, tình hình bên ngoài toà án rất căng thẳng. Không có bất cứ ai được tiếp cận phiên toà.

Bên ngoài toà án, chị Thu Nguyệt đến từ Sài Gòn bày tỏ sự bức xúc của mình với CTV Dân Làm Báo: "Tôi thấy đây là một phiên tòa bất công cho Anh Nguyễn Hữu Vinh, Chị Nguyễn Minh Thúy... 2 người dám nói nên sự thật hiện tình đất nước VN và vạch rõ bộ mặt những người đang đưa đất nước VN đi vào chỗ chết..

Hôm nay phiên tòa của 2 anh chị tôi ra HN để tham dự phiên tòa hỗ trợ tinh thần cho Anh Vinh và Chị Thúy và mong Anh Chị được trở về với vòng tay bạn bè và gia đình".

Chị Thu Nguyệt - Ảnh CTV Danlambao

Blogger Phạm Thanh Nghiên chia sẻ: "Như dự đoán từ trước, phiên toà này cũng được bảo vệ hết sức cẩn mật và chặt chẽ. Tất nhiên là được hiểu theo nghĩa bảo vệ cho những hành vi mờ ám và sai trái của những kẻ mệnh danh đại diện cho pháp luật. Ở những nước văn minh, luật pháp là để bảo vệ cho quyền lợi chính đáng của người dân, tức là bảo vệ nhân quyền. Bao gồm trừng trị cả những hành vi ngăn cản hay vi phạm quyền công dân.

Ở thế chế chính trị độc tài thì khác,luật pháp được làm ra là để bảo vệ và củng cố chế độ toàn trị. Một cách ngắn gọn, mọi phiên toà kết án những người dám sớ rớ đến quyền con người, đến việc thể hiện khát vọng tự do đều phải bị xử kín. Và tất nhiên, những người dân muốn tham dự hay quan sát phiên toà đều bị ngăn cản, bắt bớ, câu lưu, đánh đập bởi thế lực lẽ ra phải bảo vệ người dân, của những cơ quan công quyền sử dụng luật rừng. Công lý luôn thuộc về sự thật, về những con người nhỏ bé dám thách thức tà quyền để đứng thẳng làm người. Ba Sàm Nguyễn Hữu Vinh, Nguyễn Minh Thuý là những con người như thế"

Blogger Phạm Thanh Nghiên, chị Sông Quê, chị Thu Nguyệt.

Photo: CTV Danlambao

Chị Thu Nguyệt và Blogger Phạm Thanh Nghiên đến từ Sài Gòn.

Ảnh CTV Danlambao

Nguyễn Viết Dũng, một cựu TNLT từ Nghệ An ra Hà Nội tham dự phiên toà cho CTV Danlambao biết: "Những phiên toà mang tính 'nhạy cảm chính trị' ở Việt Nam luôn bị như vậy. Không cho phép ai ngoài luật sư và vài người thân vào trong toà. Vì sao như vậy? Vì chính quyền muốn bịt miệng, bịt kín thông tin vì họ sợ sự thật.

Chế độ độc tài thì họ luôn sợ sự thật, vì vậy họ tìm mọi cách để bịt kín thông tin sự thật để tuyên truyền dối trá ra bên ngoài. anh Vinh, chị Minh Thuý là một trong những người đưa nhiều sự thật lên mạng xã hội và phiên toà hôm nay là thêm một lần nữa minh chứng cho sự đàn áp của chính quyền với sự tự do ngôn luận, tự do thông tin... ở Việt Nam."

Anh Nguyễn Viết Dũng và chị Đỗ Thanh Vân

Chị Đỗ Thanh Vân, một nhà hoạt động xã hội tại Hà Nội bức xúc nói "Gia đình tôi ở gần khu vực toà án và hằng ngày tôi đều đi ngang qua đây. Nhưng hôm nay thì tôi không thể đi như bình thường vì mọi ngã đường đi vào khu vực toà án đều bị chặn, giữ bởi rất nhiều công an, csgt, cscđ, an ninh cả sắc phục lẫn thường phục.

Tất cả mọi người đang lưu thông đều không được phép dừng lại hoặc đi vào khu vực toà án. Bất kỳ ai giơ điện thoại, máy ảnh lên để chụp ảnh, quay phim đều bị cản trở hoặc xua đuổi. Tôi chứng kiến nhiều người đi tham dự bị bao vây ở bên ngoài hoặc bị bắt lên xe chở đi. Một phiên toà xét xử theo điều luật mơ hồ điều 258 để bịt miệng người đã đưa thông tin đa chiều, sự thật. Tôi nghĩ anh Vinh và chị Thuý vô tội.

Nếu như ở một đất nước thực sự có tự do, dân chủ và pháp luật chuẩn mực thì những người như anh Nguyễn Hữu Vinh rất được tôn trọng. Nhưng ở Việt Nam, anh ấy bị bỏ tù."

11h30: Luật sư Luân cho CTV Dân Làm Báo biết, phiên tòa nghỉ trưa và sẽ tiếp tục lại vào lúc 13 giờ 30. Cũng theo ls Luân thì tinh thần anh Vinh và chị Thuý rất tốt

Ngay tại phiên toà lúc này, hơn mười người hoạt động dân chủ vẫn đang cố gắng tiếp cận phiên tòa nhưng họ không vượt qua được hàng rào an ninh của nhà cầm quyền. Hình ảnh CTV vừa gửi cho Dân Làm Báo được chụp cách khu vực tòa án tối cao Hà Nội khoảng 1km, trước sự kìm cặp của an ninh, mật vụ cộng sản Hà Nội…

Nhiều nhóm nhỏ đã tập trung tại nhiều điểm khác nhau gần khu vực tòa án.

Biểu tình dần khu vực toà án. Ảnh. CTV Danlambao

Nhà giáo Vũ Mạnh Hùng bức xúc: “Phiên tòa xét xử công khai nhưng những người dân đến dự phiên tòa thì bị không cho vào, bắt bớ, đàn áp, bắt lên xe buýt.

Như thế là phiên tòa công khai giả hiệu, xét xử những người vô tội, là những người con yêu nước của, của dân tộc này, đang đấu tranh với những sai trái của cường quyền, cho nên được nhiều người biết đến, quan tâm tham dự phiên tòa, nhưng không được vào, vì thế họ phản đối phiên tòa bất công này.”

Nhà giáo Vũ Mạnh Hùng. Photo: CTV Danlambao

Anh Lã Việt Dũng vừa bị an ninh cộng sản Hà Nội đánh dẫn đến thương tích ở vùng mặt, tai và chân tay.

Anh cho biết: “trên đường từ khu vực phiên tòa xét xử anh Nguyễn Hữu Vinh và đồng sự Bùi Thị Minh Thúy trở về, anh bị bốn chiếc xe máy ép và đạp xe ngã xuống đường, sau đó bị bọn chúng ùa vào đánh rồi bỏ đi...” Hình ảnh anh Lã Việt Dũng bị đánh càng cho thấy bản chất dã man của cộng sản khi quyết tâm ngăn cản những người ủng hộ anh Ba Sàm và chị Minh Thúy.

Hình ảnh Lã Dũng bị an ninh đánh. Ảnh CTV Danlambao

Phiên tòa xét xử Dân Oan Cấn Thị Thêu

12h00: Toà tuyên án dân oan Cấn Thị Thêu 20 tháng tù giam.

CTV Danlambao - Sáng ngày 20/09/2016, tại tòa án quận Đống Đa, số 157B Chùa Láng, Đống Đa, Hà Nội diễn ra phiên tòa sơ thẩm xét xử dân oan Cấn Thị Thêu.

Tham gia bào chữa cho bà Thêu gồm có 4 luật sư: LS Hà Huy Sơn, LS Lê Văn Luân, LS Võ An Đôn và LS Nguyễn Khả Thành.

Bà Cấn Thị Thêu sinh 1962, cư ngụ tại phường Dương Nội, quận Hà Đông, Hà Nội, bị bắt vào ngày 10/06/2016, bị cáo buộc với tội danh “gây rối trật tự công cộng”, theo điều 245 BLHS.

Dân oan Cấn Thị Thêu tại phiên toà sáng nay. Photo: Reuter

Cách đây 2 năm, ngày 25/07/2014 bà Thêu cùng bà con dân oan Dương Nội ra sức bảo vệ mảnh đất của mình, ngăn cản không cho nhà cầm quyền CS ngang nhiên cưỡng chiếm, trong khi việc thỏa thuận đền bù chưa thỏa đáng. Bà bị lực lượng cưỡng chế đánh ngất xỉu ngay trước khi bị bắt.

Qua hai phiên tòa sơ thẩm và phúc thẩm, tòa án Hà Nội đã kết án bà 15 tháng tù giam gán với tội danh “chống người thi hành công vụ” theo điều 257 BLHS.

Trong tù, bà Thêu luôn giữ vững lòng trung kiên, không khuất phục trước bạo quyền. Bà đã tuyệt thực 11 ngày (6 ngày đầu không uống nước) nhằm lên tiếng phản đối nhà cầm quyền Hà Nội giam giữ người trái pháp luật.

25/07/2015 bà Cấn Thị Thêu mãn án tù.

Sau khi ra tù, mặc dù tình trạng sức khỏe rất kém nhưng Cấn Thị Thêu vẫn không chùn bước, bà tiếp tục đồng hành cùng bà con dân oan Dương Nội trên con đường tranh đấu đòi quyền được sống, cũng như quyền lợi chính đáng của mình đã bị nhà cầm quyền CS tước đoạt. Bà tích cực tham gia các hoạt động, phong trào đấu tranh tự do dân chủ cho Việt Nam.

Gần đây, bà Thêu cũng đã thường xuyên có mặt trong các cuộc biểu tình, nhằm kêu gọi nhà cầm quyền CS phải minh bạch thông tin về việc cá chết hàng loạt trên vùng biển của 4 tỉnh miền Trung, đồng thời yêu cầu khởi tố tội ác của tập đoàn Formosa cùng đồng bọn đã gây ra thảm họa này.

Ngày 10/06/2016 bà bị bắt tại tư gia, thuộc xã Ngọc Lương, huyện Yên Thủy, tỉnh Hòa Bình, với cáo buộc vào tội danh “gây rối an ninh trật tự” theo điều 245 BLHS.

Từ sáng sớm ngày 20/09/2016, tại khu vực gần khu vực tòa án Đống Đa, hàng trăm công an, an ninh mặc sắc phục, thường phục và dân phòng đang bố ráp và phong tỏa các lối vào phiên tòa và nhiều chiếc xe buýt và xe chuyên dụng công đang đậu sẵn chờ bắt người.

Video do anh Trịnh Bá Phương ghi lại trước khi anh cùng bà con bị bắt đưa về Số 6 Nguyễn Trung. Video: Facebook Trịnh Bá Phương

Hàng trăm người muốn dự phiên tòa bị ngăn cản không cho vào dự phiên tòa “công khai”, họ đã tuần hành ôn hòa, giơ cao các khẩu hiệu “Cấn Thị Thêu vô tội” “Công Lý cho dân oan Cấn Thị Thêu” “Bắt người cướp đất là tội ác”.. đồng thời họ hô vang khẩu hiệu “Tự do cho Cấn Thị Thêu” “Phản đối mật vụ cộng sản công an nhân dân”, “ phản đối công an nhân dân”, “phản đối cướp đất”, “phản đối phiên tòa lén lút”… sau đó họ đã bị lực lượng công quyền bắt và áp giải đi đâu cũng không rõ.

Dân oan các tỉnh đồng hành cùng bà Cấn Thị Thêu.

Ảnh Nguyễn Sinh Hùng

Trên đường Láng, cách phố Chùa Láng (nơi có trụ sở tòa) cũng có nhiều công an giao thông mặc sắc phục, mật vụ đi bằng xe ô tô, xe gắn máy và đi bộ lượn quanh khu vực tòa án.

Vào lúc 8 giờ đã có một người bị lực lượng công quyền đánh ngất xỉu ngay khu vực gần tòa án.

8:45 phút: Anh Trịnh Bá Phương và anh Trịnh Bá Tư là hai con trai của bà Cấn Thị Thêu đã bị bắt giữ cùng hàng chục dân oan khác. Những người này bị tống lên xe buýt đưa về số 6 Quang Trung Hà Đông.

Photo: Bạch Hồng Quyền

Sau đó chị Mai Phương Thảo (Fb Thảo Teresa) bị bắt đưa về đồn công an Quang Trung khi vừa tiếp cận khu vực toà án (đoạn giao nhau giữa Nguyễn Chí Thanh - Đường Láng, cách vị trí toà khoảng 500m).

Bên ngoài toà án, Facebooker Vũ Huy Hoàng là người muốn đến dự phiên tòa nhưng đã bị ngăn cản từ xa chia sẻ cùng CTV Danlambao: "Khi đang trên taxi đến tòa án Đống Đa tôi thấy từ đầu đường Nguyễn Thị Thanh đến đường chùa Láng có cả trăm CA, CSGT, an ninh mật vụ và lực lượng dân phòng đứng dọc hai bên đường. Ngay lúc đó tôi nghe radio trên taxi là CSGT cấm các loại phương tiện giao thông đi vào con đường chùa Láng vì lý do an ninh.

Theo tôi nghĩ đây đây là phiên tòa bất công, đã nói là phiên tòa công khai tại sao xảy ra việc bắt bớ hang loạt không cho người dân đến tham dự phiên tòa.Và tôi được biết chị Thêu và gia đình rất mạnh mẽ, bất chấp mọi hành vi đàn áp từ phía chính quyền, thậm chí bắt bỏ tù nhưng họ vẫn không khuất phục tà quyền, quyết đấu tranh đòi công lý."

Qua trao đổi với anh Thuật - tài xế taxi, anh nói: "Tôi không biết thông tin nhưng khi đi làm thì qua đây bị cấm đường. Tôi thấy lạ nên hỏi thì được người dân cho biết là có phiên toà xử người mất đất. Tôi thấy rất đông công an. Họ không cho ai đến gần khu vực toà án. Tôi thấy lạ nhất ở chỗ là, tại sao phải cấm người dân vào tham dự phiên toà trong khi mọi phiên toà đều phải được xử công khai. Ở đây thì công an lại cấm và bắt người dân. Việc này tôi chưa từng thấy"

Anh Thuật - tài xế taxi

Anh Tài xế cho biết thêm, các vụ tham nhũng, đục khoét của dân mà không sao. Trong khi người dân giữ nhà, giữ đất thì bị o ép, trừng phạt. Anh tài xế còn lấy ví dụ về hai thanh niên vì đói quá ăn trộm 2 ổ bánh mì mà bị phạt tù 8 tháng. Và anh kết luận đây là một xã hội thối nát.

Có mặt tại số 6 Quang Trung, Hà Đông, Hà Nội - nơi đang giam giữ trái phép những người tới tham dự phiên toà, chị Đoàn Trương Vĩnh Phước cho CTV Danlambao biết: Hiện có khoảng 40 người bị bắt về đây và sắp tới có thể họ (CA) sẽ đàn áp, đánh đập bất cứ ai đi đòi người. Bởi ở đây, hôm nay họ đông và mạnh tay hơn bình thường. Họ dùng nhà tù để trả lời cho lời kêu oan của dân oan mất đất. Đó là bản chất của chế độ ăn cướp. Cấn thị Thêu vô tội.

Gần 30 người, bao gồm nhiều nhà hoạt động xã hội như nhà báo Nguyễn Tường Thuỵ, nhà báo Phạm Đoan Trang, Trương Văn Dũng, Nguyễn Thu Nguyệt, Thuý Hạnh, Dương Lâm..., cùng bà con dân oan các miền đang ở trước khu vực dẫn vào toà án nhân dân quận Đống Đa. Ảnh CTV Danlambao

Chị Thuý Hạnh và anh Dương Lâm

Blogger Phạm Thanh Nghiên chia sẻ cùng CTV Danlambao: "Dù biết rằng không được vào quan sát phiên toà nhưng tôi vẫn từ Sài Gòn ra Hà Nội để cỗ vũ tinh thần cho chị Cấn Thị Thêu, một người phụ nữ can trường.

Đây là lần tù thứ 2 của chị và cả hai lần tù chị luôn giữ được khí phách của một cpn người quả cảm, chính trực. Tôi đã không thể tiếp cận được gần trụ sở toà án vì lực lượng an ninh quá đông đảo, họ đứng kín dọc những con đường dẫn vào toà. Bất cứ phương tiện giao thông nào khi ngang qua mà giảm tốc độ, đi chậm lại là họ áp sát để hoạnh hoẹ hoặc xua đuổi.

Hầu hết bà con dân oan và nhiều người đấu tranh đã bị bắt và đưa về số 6, Quang Trung. Hai ng con trai chị Thêu là Trịnh Bá Phương và Trịnh Bá Tư ko những không được vào tham dự phiên xử mẹ mình, mà còn bị bắt với cách rất thô bạo.

Tôi chỉ có thể nói một điều rằng: phiên toà cộng sản nào cũng hết sức man rợ. Điều này, sẽ lặp lại trong phiên xử Anh Ba Sàm hai hôm tới và nhiều phiên toà kết tội những người Việt Nam yêu nước khác. Nhưng tôi tin, dù có bị ngăn cấm, bắt bớ, đánh đập thì nhiều người vẫn đến ủng hộ tinh thần cho những người tù yêu nước"

Chị Vũ Thị Hải, một dân oan Ninh Bình vừa mãn hạn 15 tháng tù giam cho biết: "Việc chính quyền bắt bớ, ngăn cản người thân và bạn bè tham dự phiên toà công khai như thế này là vi hiến. Họ chà đạp lên pháp luật, hiến pháp mà họ lập ra. Tôi từng trải qua phiên toà như chị Thêu hôm nay nên tôi có thể nói: bên trong phiên toà chỉ là một vở hài kịch của chính quyền nhằm bỏ tù những người đấu tranh cho quyền lời đất đai của họ."

Chị Vũ Thị Hải - Ảnh CTV Danlambao

Anh Trương Văn Dũng trước đám đông thường phục. Ảnh: CTV Danlambao

12h00: Toà tuyên án dân oan Cấn Thị Thêu 20 tháng tù giam.

Ngay lập tức, khoảng 40 người có mặt bên ngoài phiên toà đã biểu tình và hô vang khẩu hiệu: "Cấn thị Thêu vô tội", "đả đảo phiên toà bất công", "đả đảo phiên toà lén lút".

Những dân oan có mặt đã lao ra cản đường những chiếc xe biển số xanh đi ra từ phía toà án. Họ đồng thanh phản đối kết quả phiên toà.

Ai có thể kiện Formosa và toà án nào có thẩm quyền xét xử?

Cát Linh, phóng viên RFA

2016-07-06

Tại cuộc họp báo công bố nguyên nhân gây ra tình trạng cá chết hàng loạt ở 4 tỉnh miền Trung chiều 30/6/2016 ở Hà Nội, chính phủ Việt Nam cũng cho chiếu một đoạn video với lời phát biểu nhận lỗi của ông Trần Nguyên Thành, chủ tịch hội đồng quản trị công ty gan thép Hưng nghiệp Formosa Hà Tĩnh.

AFP

00:00/00:00

Sự kiện thảm hoạ môi trường ở Kỳ Anh, Hà Tĩnh do co công ty nhà máy thép Formosa gây nên vẫn còn gây nhiều tranh cãi trong dư luận, nhất là đối với những luật sư và những nhà hoạt động xã hội. Tất cả những gì họ cần là “một vụ kiện” vì họ cho rằng “Formosa có thể đã phạm luật hình sự Việt Nam.”

Một số luật sư đã tiến hành giúp các ngư dân là người bị thiệt hại trực tiếp làm đơn khởi kiện Formosa.

Hoặc có người với tư cách cá nhân đứng ra làm đơn “tố giác tội phạm” đối với Formosa.

Vấn đề khả thi của vụ khởi kiện này như thế nào, Toà án nào có thẩm quyền xét xử?

Kiện vì lý do gì?

Tiến sĩ Luật học Tạ Văn Tài, cựu giáo sư luật trường Đại học Havard, Hoa Kỳ cho biết về vấn đề mà ông rất quan tâm và theo dõi trong nhiều tháng qua. Theo ông, truyền thông trong nước tuy có những bài viết đề cập đến việc khởi kiện công ty Formosa, tuy nhiên không nêu rõ kiện vì lý do gì.

“Khi luật sư nói về vụ kiện, thì phải nói về kiện vì lý do, mục đích gì? Rồi mới nói đến dựa vào những văn bản pháp luật, toà án nào? Thứ hai là kiện ở toà án nào? Thứ ba, ai có quyền kiện?”

Từ sau khi chính phủ Việt Nam chính thức công bố công ty nhà máy thép Formosa Hà Tĩnh là nguyên nhân gây ra cá chết hàng loạt ở bốn tỉnh miền Trung trong mấy tháng qua, rất nhiều ý kiến chia sẻ trên truyền thông mạng cho rằng cần phải khởi kiện Formosa. Đối với giới luật sư trong nước thì cho rằng cần “có một vụ án hình sự” đối với thủ phạm gây ra thảm hoạ môi trường này.

“Theo như nhận xét của tôi thì Formosa vi phạm Bộ

luật hình sự Việt Nam, cụ thể là tội chống loài người.”

- Luật sư Hà Huy Sơn

Bên cạnh đó, những nhà hoạt động xã hội ở Việt Nam cũng đưa ra quan điểm tương tự sau khi có kết luận điều tra của Bộ Tài nguyên môi trường. Phần nhiều những lý do họ yêu cầu khởi kiện là vì yếu tố môi trường. Từ Hà Nội, nhà hoạt động xã hội/Luật sư  Nguyễn Đình Hà cho Đài Á Châu Tự do biết:

“Formosa đáng phải bị khởi tố điều tra. Đây là một vụ án nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng về tội gây ô nhiễm môi trường và huỷ hoại nguồn thuỷ sản, cũng như huỷ hoại nguồn nước.”

Luật sư Hà Huy Sơn, người đứng ra làm đơn “Tố giác về tội phạm” đối với nhà máy thép Formosa vì lý do “Tội chống loài người” theo điều 342 Chương XXIV Bộ luật hình sự 1999, sửa đổi sổ sung 2009 của nhà nước Việt Nam cho biết:

“Theo như nhận xét của tôi thì Formosa vi phạm Bộ luật hình sự Việt Nam, cụ thể là tội chống loài người.”

“Đơn của tôi là đơn tố giác tội phạm. Tôi thấy có dấu hiệu là tội chống lại loài người thì tôi tố giác theo chức năng mà pháp luật qui định là thuộc cơ quan an ninh điều tra của Bộ Công an thụ lý vụ án. Nếu người ta khởi tố thì vụ này cũng xử theo cấp sơ thẩm là Toà án cấp tỉnh trước.”

Điều 342 Tội chống loài người mà luật sư Hà Huy Sơn đề cập đến có ghi rõ:

Người nào trong thời bình hay trong chiến tranh mà có hành vi tiêu diệt hàng loạt dân cư của một khu vực, phá hủy nguồn sống, phá hoại cuộc sống văn hóa, tinh thần của một nước, làm đảo lộn nền tảng của một xã hội nhằm phá hoại xã hội đó, cũng như có những hành vi diệt chủng khác hoặc những hành vi diệt sinh, diệt môi trường tự nhiên, thì bị phạt tù từ mười năm đến hai mươi năm, tù chung thân hoặc tử hình.

Một cách nhìn khác liên quan đến luật nhân quyền mà Việt Nam đã ký kết với Liên hiệp quốc được Luật gia Tạ Văn Tài đề cập đến trong trường hợp này.

“Về vấn đề môi trường thì chỉ là một mục đích thôi. Cái này nó có hậu quả là mất hết nguồn sống của gần mấy triệu người Việt Nam sống về nghề chài ở vùng biển Việt Nam, thì nó có vấn đề nữa là tước mất quyền sống, nghĩa là nhân quyền của những người chài đó thì chính phủ Việt Nam có đại diện cho những người đó để kiện và kiện ở toà án nào hay không?”

Theo Giáo sư luật Tạ Văn Tài, một văn bản mà Việt Nam có thể áp dụng để thực hiện việc kiện Formosa ở đấu trường quốc tế, đó là văn bản về nhân quyền quốc tế của Liên Hiệp Quốc. Và lý do cụ thể được ông nêu ra là “mất quyền sống của nhân dân chài lưới”.

Kiện ở Toà án nào?

Với những mục đích được đưa ra như trên từ các chuyên gia và các nhà quan sát thì vụ kiện Formosa có thể thực hiện ở Toà án nào?

Theo trình bày của người đưa đơn Tố giác tội phạm đối với Formosa Hà Tĩnh là luật sư Hà Huy Sơn cho biết việc kiện Formosa ra Toà quốc tế, bao gồm cả Toà công pháp và Tư pháp đều không khả khi.

Khu chính nhà máy thép Formosa Đài Loan ở tỉnh Hà Tĩnh. Ảnh chụp ngày 3 Tháng 12 năm 2015. AFP PHOTO

Nếu chúng ta nhìn lại hơn 20 năm qua, kể từ khi quan hệ ngoại giao Liên minh Châu Âu EU-Việt Nam được thiết lập lần đầu tiên vào tháng 10 năm 1990, Việt Nam đã trở thành một trong những đối tác chính của Liên minh Châu Âu tại khu vực Đông Nam Á. Những hiệp định hợp tác song phương được ký kết với nhiều quốc gia và mở rộng ở nhiều phạm vi. Trong đó có hợp tác song phương với các đối tác về khai thác, sử dụng tài nguyên và bảo vệ môi trường, cụ thể là với Thuỵ Điển.

Cho đến nay, Việt Nam đã ký kết và tham gia 20 điều ước quốc tế có liên quan đến bảo vệ môi trường, biến đổi khí hậu với nhiều quốc gia. Tuy nhiên, Đài Loan là quốc gia không nằm trong danh sách các nước cùng ký hiệp định hợp tác song phương với Việt Nam.

Do đó, Giáo sư Tạ Văn Tài nhận định rằng văn bản về môi trường không thể áp dụng trong trường hợp này nếu đưa ra Tòa quốc tế.

“Không có Đài Loan trong hiệp định đó, cho nên Đài Loan sẽ cho rằng không được áp dụng với nó vì nó không ký hiệp định. Cho nên hiệp định này sẽ không phải là căn bản để kiện về môi trường chống lại công ty Formosa, là công ty có gốc Đài Loan. Mặc dù tôi có nghe rằng trong đó có cổ phần của Trung Cộng, nhưng công ty này là gốc ở Đài Loan và do chính người Đài Loan ký với mình.”

Formosa Hà Tĩnh, chi nhánh của Tập đoàn nhựa Formosa Đài Loan thuộc quốc gia không nằm trong những quốc gia mà Việt Nam đã ký hợp tác quốc tế song phương về môi trường với nội dung đề cập trong các Luật Bảo vệ môi trường và Luật Bảo vệ Môi trường sửa đổi.

Chính vì vậy mà cho dù Luật Bảo vệ Môi trường (2014) có ba điều trong chương 17 quy định rõ nội dung hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường, cụ thể là Điều 156: Ký kết, gia nhập điều ước quốc tế về môi trường có ghi rõ:

Điều ước quốc tế có lợi cho việc bảo vệ môi trường toàn cầu, môi trường khu vực, môi trường trong nước và phù hợp với lợi ích, khả năng của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được ưu tiên xem xét để ký kết, gia nhập.

Cả Giáo sư Tạ Văn Tài và cả luật sư Hà Huy Sơn đều nói rằng “Không khả thi trong việc kiện Formosa ra Toà quốc tế.”

Ai có thể kiện Formosa?

Trong loạt bài phóng sự liên quan đến Formosa, chúng tôi có đề cập đến chi tiết Luật sư Trần Vũ Hải, thuộc Đoàn Luật sư Hà Nội cho biết, hiện nay các luật sư đang nghiên cứu để thực hiện đơn khiếu nại do những người dân chịu tác động trực tiếp từ vụ xả thải của Formosa gây ra. Nếu điều này diễn ra thì theo luật, đây sẽ là một vụ kiện tập thể được gọi là “class action”, là những cá nhân (có tên và nhân thân hợp pháp) đứng ra đại diện cho cả một tập thể.

Tuy nhiên, theo luật sư Lê Quốc Quân khi trả lời phỏng vấn Đài Á Châu Tự do có cho biết, luật Việt Nam hiện chưa qui định về đơn kiện tập thể.

Giáo sư Tạ Văn Tài khi bàn luận về việc này cũng khẳng định rằng Việt Nam chưa có luật về kiện tập thể. Tuy nhiên theo ông, có một giải pháp để thực hiện mà vẫn phù hợp với bộ luật tố tụng hiện hành của Việt Nam, đó là Chính phủ Việt Nam vẫn có thể đại diện cho những người bị thiệt hại trực tiếp và những người dân Việt Nam bị thiệt hại gián tiếp để đứng nguyên đơn khởi kiện.

“Theo Luật Liên hiệp quốc, yêu cầu trước cơ quan

quốc tế, từng người nhân dân không có tư cách đứng

kiện nhưng có thể ủy quyền cho chính phủ. Cho nên

chính phủ phải can đảm đứng ra kiện, nhận nhiệm vụ

ủy quyền của nhân dân.”

- Giáo sư Tạ Văn Tài

“Bây giờ có một cách là mình không kiện theo cách tập thể mà mình liệt kê những cá nhân bị thiệt hại và cử một đại diện, ví dụ như Bộ môi trường ở Việt Nam đại diện cho họ, hoặc là Hội nghề cá. Có thể giấy ủy quyền đó là mấy triệu người ký, và một người đứng nguyên đơn thôi. Đó là một giải pháp.”

Ông khẳng định đây là một cách chứ không thể áp dụng qui định về hợp tác song phương để kiện công ty Formosa Hà Tĩnh do Đài Loan làm chủ đầu tư.

Đài Á Châu Tự do đặt vấn đề này với ông Nguyễn Tử Cương, nguyên Cục trưởng Cục Quản lý Chất lượng Nông, Lâm và Thủy sản - Nafiqad và hiện là thành viên Hiệp Hội Nghề Cá Việt Nam, ông cho biết:

“Cuối tuần này trên tạp chí Thuỷ sản Việt Nam chúng tôi sẽ có đầy đủ ý kiến chính thức của Hội nghề cá về vấn đề Formosa.”

Ông Chu Tiến Vĩnh, Phó Tổng Cục trưởng Cục Thuỷ sản cho biết là với vai trò là Phó Tổng Cục trưởng Cục Thuỷ sản thì ông có thể cho biết việc cơ quan này có thể đại diện người dân trong việc khởi kiện hay không, tuy nhiên, "ngay lúc này tôi không muốn trả lời bất cứ điều gì liên quan đến Formosa."

Giáo sư Tạ Văn Tài khi kết thúc phần trò chuyện với chúng tôi có nhấn mạnh thêm rằng:

“Theo Luật Liên hiệp quốc, yêu cầu trước cơ quan quốc tế, từng người nhân dân không có tư cách đứng kiện nhưng có thể ủy quyền cho chính phủ. Cho nên chính phủ phải can đảm đứng ra kiện, nhận nhiệm vụ ủy quyền của nhân dân.”

Khởi kiện Formosa là quan điểm của những luật gia, các nhà quan sát. Với những người ngư dân Hà Tĩnh đã mưu sinh cùng với biển từ mấy đời trong gia đình thì họ chỉ có một mong muốn đơn giản, đó là làm thế nào để trả lại biển sạch cho họ, trả lại nguồn sống mà từ đời ông cha của họ đã truyền lại đến giờ.

Những gì mà ngư dân miền Trung hiện tại mong muốn là “Chính quyền phải trục xuất Formosa rời khỏi Việt Nam. Nếu đang hoạt động thì vẫn còn xả thải chứ không có cách nào khác.”

Mong muốn này được luật sư Hà Huy Sơn cho biết:

“Về nguyên tắc, Việt Nam đã cấp giấy phép đầu tư cho Formosa vào Việt Nam, nếu Formosa vi phạm thì Việt Nam có quyền rút giấy phép. Còn nếu lỗi ấy không phải thuộc của Formosa mà Việt Nam rút giấy phép thì Việt Nam phải bồi thường cho phía doanh nghiệp.”

Sau ngày 30 Tháng Sáu, nguyên nhân đã được công bố, “thủ phạm” đã cúi đầu nhận lỗi và chấp nhận bồi thường thiệt hại, sau tất cả những điều đó, câu chuyện Formosa Hà Tĩnh hay “BP của Việt Nam” có thể khép lại hay không, thì dư luận và những người làm luật, hiểu luật ở Việt Nam đã có câu trả lời bằng chính hành động của họ. Tuy nhiên, như những chia sẻ của các luật gia mà chúng tôi vừa có dịp trò chuyện, thì có vẻ như chặng đường tiếp theo đi tìm công lý cho ngư dân và biển Việt Nam sẽ còn rất nhiều gian nan.