Nguyễn Gia Kiểng - Đừng để vụ án Phương Anh chìm xuồng
“...Vụ án này khác ở chỗ nó không có ngay cả lý cớ và cũng không cần thiết cho chế độ. Nó đã có chỉ vì chính quyền cộng sản nhìn con người Việt Nam một cách rẻ rúng và nghĩ rằng họ có thể làm bất cứ gì. Mọi người Việt Nam đều phải cảm thấy bị xúc phạm. Sự im lặng của đa số những trí thức có tên tuổi thực là khó hiểu..."
Vụ xử Lê Thị Phương Anh, Đỗ Nam Trung và Phạm Minh Vũ tại Đồng Nai ngày 12-02 vừa qua đã không gây được sự chú ý lớn như những vụ án chính trị trước. Nó đã không sôi nổi, hầu như không có biện hộ, Phương Anh và Trung đã nhận tội và xin khoan hồng. Các bản án cũng tương đối nhẹ so với những vụ án trước đây; Phương Anh bị xử 12 tháng, Trung 14 tháng, Vũ 18 tháng. Trước đó Phương Anh cũng đã nghe lời công an, từ chối luật sư do gia đình và bạn bè chọn để chấp nhận luật sư của công an.
Dầu vậy sẽ là một sai lầm nếu để vụ án này chìm dần vào quên lãng, nó đáng lẽ phải được chú ý và bình luận hơn mọi vụ án trước. Hơn hẳn các vụ án chính trị khác nó phơi bày rõ rệt bản chất của chế độ và nó cũng phơi bày một nét dậm của văn hóa cộng sản mà nhiều người nghĩ một cách vội vàng đã lùi vào quá khứ nhưng thực ra vẫn còn gần như nguyện vẹn trong não trạng của những người lãnh đạo chế độ. Hơn thế nữa nó còn nhắc nhở hai bí ẩn lớn mà một cách nghịch thường dư luận quên đi quá nhanh.
Những gì đã xảy ra?
Ngày 15/05/2014 ba người trẻ này bị bắt tại Biên Hòa, Đồng Nai, khi họ tới đó để quan sát tình hình sau những vụ bạo loạn tại các khu công nghiệp Đồng Nai và Sông Bé. Họ bị bắt vì bị cáo buộc là âm mưu gây rối loạn nhưng sau đó công an Đồng Nai cho là "chưa có cở sở để kết luận" là họ đã có ảnh hưởng đến những vụ bạo loạn (1) và tội danh của họ được chuyển thành "lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân" theo điều 258 Bộ Luật Hình Sự, với "vật chứng" là những trương mục Facebook và email của họ.
Câu hỏi đầu tiên là tại sao chính quyền lại thấy cần phải đổi tội danh? Chắc chắn không phải là vì sự chính xác, chính quyền này bất chấp sự chính xác, họ có thể buộc tội và kết án một cách rất tùy tiện như họ đã từng kết án Bùi Thị Minh Hằng và các bạn là vi phạm luật giao thông vì đã đi hàng ba trên hai xe gắn máy. Họ đổi tội danh chỉ vì họ không muốn có thảo luận về những vụ bạo loạn đã xẩy ra tại Bình Dương, Đồng Nai và
nhiều nơi khác.
Nhắc lại:
Ngày 01/05/2014 Trung Quốc đem giàn khoan HD 981 vào tìm dầu khí ngay trong hải phận Việt Nam, chính quyền Hà Nội đã không có phản ứng nào cho đến khi các hãng thông tấn quốc tế đưa tin và nhiều chính quyền lên tiếng. Lúc đó dù không thể tiếp tục im lặng được nữa Hà Nội đã chỉ phản ứng ở mức độ tối thiểu miễn cưỡng. Bộ ngoại giao đã không dám triệu tập đại sứ Trung Quốc để phản đối mà chỉ gửi đại diện tới sứ quán Trung Quốc để "giao thiệp" và đưa công hàm. Về phía các cấp lãnh đạo cao nhất thì "bất xứng" là tiếng quá nhẹ để đánh giá cách ứng xử của họ. Ông Nguyễn Phú Trọng im lặng. Ông Trương Tấn Sang thì cả tuần sau trong một cuộc tiếp xúc với cử tri quận 1 Sài Gòn mới nói không khác một dân oan "anh phải rút đi chứ, nhà tôi chứ đâu phải nhà anh"; ông Sang thừa biết những tiếng than của dân oan có trọng lượng nào. Tệ hơn nữa là thái độ của ông Nguyễn Tấn Dũng. Ông được những cơ hội bằng vàng để tố giác mạnh mẽ hành động xâm lược của Bắc Kinh trước dư luận quốc tế và tranh thủ sự yểm trợ của thế giới đối với chủ quyền của Việt Nam trên Hoàng Sa và Trường Sa -Đối Thoại Shangri-la tại Singapore và Diễn Đàn Kinh Tế Thế Giới tại Manilla- nhưng ông đã chỉ nói những lời vớ vẩn như "không thể đổi chủ quyền lấy một quan hệ hữu nghị viển vông". Ông đại tướng bộ trưởng quốc phòng Phùng Quang Thanh còn tuyên bố hành động của Bắc Kinh là chuyện riêng giữa Trung Quốc và Việt Nam.
Nhân dân Việt Nam đã vô cùng phẫn nộ, cả với hành động ngang ngược của Trung Quốc lẫn thái độ nhu nhược của chính quyền Việt Nam. Trong bối cảnh tâm lý đó chính quyền Hà Nội đã không thể ngăn cấm những cuộc biểu tình bày tỏ ý chí bảo vệ chủ quyền quốc gia. Tuy vậy quyết định ngăn chặn những cuộc biểu tình kế tiếp đã rất rõ rệt. Tại Sài Gòn và Hà Nội, bên cạnh những người đi biểu tình vì tình cảm dân tộc đã có những bọn đầu gấu đông đảo và có tổ chức dương những biểu ngữ khiêu khích không liên quan gì tới vụ giàn khoan HD 981 như "Đảng Cộng Sản Việt Nam quang vinh muôn năm", "Hồ Chí Minh muôn năm". Chúng sẵn sàng gây sự và trên thực tế đã gây sự.
Thế rồi những cuộc bạo loạn xảy ra, qui tụ hàng chục ngàn người và đặc biệt hung bạo, từ Bình Dương lan sang Đồng Nai, ngoại thành Sài Gòn và nhiều nơi khác, gây thiệt hại cho hàng trăm xí nghiệp, trong đó khoảng 20 xí nghiệp gần như bị phá hủy. Bất ngờ và kỳ dị. Không ai có thể tổ chức những cuộc bạo loạn này trừ chính quyền. Các nhóm dân chủ, dân chủ đối lập cũng như dân chủ kiến nghị, đã chứng tỏ rằng ngay cả nếu hợp sức với nhau và được sự cổ võ đồng thanh trên mạng từ cả trong lẫn ngoài nước họ cũng chỉ tập hợp được tối đa một hay hai ngàn người là cùng ở Hà Nội và Sài Gòn. Biểu tình tự phát thì chỉ vài chục người như khối hơn một triệu dân oan đã chứng tỏ trong nhiều năm qua. Bàn tay của công an trong các vụ bạo loạn này cũng đã quá rõ rệt.
Qua phỏng vấn trên các đài nước ngoài nhiều công ty cho hay khi bọn đầu gấu tới đòi công ty ngừng làm việc để cho công nhân tham gia biểu tình họ đã cầu cứu công an và được trả lời là công an được lệnh không can thiệp. Trong một phóng sự của ký giả Mặc Lâm trên đài Á Châu Tự Do ngày 14/05/2014, một công nhân còn cho hay là chính công an đã vào công ty yêu cầu công nhân đi biểu tình, sau đó đi theo đoàn biểu tình và khi thấy những người biểu tình quá hiền thì thất vọng (2). Sau này chính quyền cho hay là đã bắt 800 đối tượng tham gia bạo loạn và cũng có xử án tù nhẹ một vài người vì tội hôi của nhưng tuyệt nhiên không ai bị cáo buộc là chủ mưu hay cầm đầu các cuộc bạo loạn cả.
Người bình thường phải ngạc nhiên tại sao công an có thể hiệu lực đến độ ba thanh niên vừa đến Đồng Nai để tìm hiểu về các cuộc bạo loạn đã bị bắt ngay trong khi không có một tên cầm đầu bạo loạn nào bị bắt. Lý do chỉ giản dị là những tên cầm đầu là người của công an, có thể là những công an mặc thường phục. Ngày nay không còn ai có thể ngờ vực là chính công an đã tổ chức những vụ đốt phá này. Chính quyền không buộc tội Lê thị Phương Anh, Đỗ Nam Trung và Phạm Minh Vũ về tội bạo loạn bởi vì họ không muốn dư luận nhắc lại các vụ bạo loạn này nữa.
Tại sao chính quyền cộng sản lại phát động những cuộc bạo loạn này? Để có lý cớ cấm đoán những cuộc biểu tình thực sự chống Trung Quốc? Đúng, nhưng có lẽ chưa đủ.
Trở lại với vụ án Phương Anh, Trung và Vũ. Chưa bao giờ bản chất trâng tráo và ngược ngạo của chế độ được phơi bày rõ rệt như thế. Ngay khị bị bắt họ đã phải chịu những sức ép thô bạo để nhận tội và xin khoan hồng. Phương Anh đã từ chối luật sư do gia đình và bạn bè chọn để nhận luật sư của công an. Công an vừa bắt, vừa buộc tội, vừa đảm nhiệm luôn việc bào chữa. Trong suốt thời gian bị giam giữ Phương Anh cũng không được gặp chồng để bàn cách tự vệ. Chỉ có Phạm Minh Vũ là kiên trì khẳng định mình không có tội và đòi được biện hộ bởi luật sư do mình chọn. Vũ cũng là người bị tuyên án nặng nhất.
Bản kết luận điều tra của công an Đồng Nai, sau đó trở thành cáo trạng của Viện Kiểm Sát, đã là một tuyệt tác của sự vớ vẩn tùy tiện. Nó có tựa đề là "Vụ án Đỗ Nam Trung cùng đồng bọn lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân xảy ra tại tp Biên hòa, tỉnh Đồng Nai ngày 15/5/2014".Như vậy mọi người bình thường đều phải hiểu là phiên tòa có mục đích thẩm định xem các bị cáo có phạm tội gì ngày 15/5/2014 hay không. Về điểm này chính cáo trạng lại nhận định: "Cơ quan an ninh điều tra – Công an Đồng Nai chưa có cơ sở kết luận những bài viết, hình ảnh kích động biểu tình, gây rối trên đã có ảnh hưởng đến hành vi của những người tham gia gây rối…". Như vậy thì các bị can hoàn toàn vô tội và không có lý do gì để xét xử họ, chưa nói bỏ tù họ. Câu này không những thế còn xác nhận rằng những gì các đương sự đã viết và nói trước đó cũng không ảnh hưởng gì đến những vụ bạo loạn, và những gì "xẩy ra tại tp Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai ngày 15/5/2014" (như tựa đề của cáo trạng) chỉ là một vụ bắt người vô can. Chắc chắn các điều tra viên và giám sát viên phải biết như vậy nhưng họ vẫn viết như thế. Để làm gì nếu không phải là để gạt hẳn mọi tranh luận về những cuộc bạo loạn? Họ sợ cuộc thảo luận này vì nó sẽ cho thấy ngay rằng bọn phá rối không ai khác hơn là công an, là chính quyền.
Tuy vậy, vì không có gì để nói, cáo trạng vẫn rất dài dòng trên những chi tiết về vụ bắt người ngày 15/05/2014, như về hai chiếc xe máy mà các đương sự dùng ngày hôm đó: của ai, mang số đăng ký nào, đã qua bao nhiêu đời chủ, ai đã gọi điện thoại cho ai để yêu cầu cho các đương sự mượn xe v.v. hay về những "vật chứng" bị tịch thu dù chúng hoàn toàn không có gì là phạm pháp như điện thoại di động, thẻ ATM, thẻ sinh viên, đồng hồ đeo tay, ví xách tay v.v. Tóm lại viết để cáo trạng không quá ngắn, viết vì không có gì để viết.
Các đương sự sau cùng bị kết tội dựa trên những gì công an thấy được trên các trương mục Facebook và email của họ. Nhưng trên điểm này thì sự tùy tiện lại càng trơ trẽn vì cả ba người này đều có đặc tính chung là họ rất ít viết dù trên Facebook hay email. Tổng cộng trên Facebook của Lê Thị Phương Anh chỉ có 11.240 lượt người đọc trong gần một năm, tương đương với số lượt người đọc trong vòng hai hoặc ba tháng của một trang Facebook trung bình. Đỗ Nam Trung (2479 lượt người đọc) và Phạm Minh Vũ (1642 lượt người đọc) thì hoàn toàn không đáng kể. Bản cáo trạng (dù rất dài dòng mô tả hai chiếc xe gắn máy mà họ sử dụng ngày 15/05/2014) đã không dẫn chứng được một câu nào có thể coi là "lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân".Nước ta có trên 12 triệu trương mục Facebook, đại đa số viết nhiều và viết mạnh hơn hẳn ba người trẻ này. Nếu bỏ tù họ thì cũng có thể bỏ tù vài triệu người khác.
Tóm lại trong vụ này công an đã chặn bắt ba người viện cớ họ tham gia vào bạo loạn rồi đọc Facebook và thư riêng của họ, sau đó nhìn nhận là họ không có trách nhiệm gì trong vụ bạo loạn, nhưng vẫn xử án tù dựa vào nội dung những trương mục Facebook và email dù cũng không thể nêu ra một sai phạm cụ thể nào. Dưới tất cả mọi góc nhìn Lê Thị Phương Anh, Đỗ Nam Trung và Phạm Minh Vũ đều hoàn toàn vô tội. Vụ án này là sự tùy tiện thô bạo được đẩy tới mức tuyệt đối. Với cách buộc tội và xử án này thì bất cứ một người Việt Nam nào cũng có thể bị xử án tù. Tất cả những vụ án chính trị trước đây đều tùy tiện và thô bạo và phải bị lên án, nhưng ít nhất chúng còn có một lý cớ, dù là lý cớ gượng tạo. Vụ án này khác ở chỗ nó không có ngay cả lý cớ và cũng không cần thiết cho chế độ. Nó đã có chỉ vì chính quyền cộng sản nhìn con người Việt Nam một cách rẻ rúng và nghĩ rằng họ có thể làm bất cứ gì. Mọi người Việt Nam đều phải cảm thấy bị xúc phạm. Sự im lặng của đa số những trí thức có tên tuổi thực là khó hiểu.
