Nguy cơ tan rã Đồng bằng sông Cửu Long

Nam Nguyên, phóng viên RFA

2016-06-24

Phơi lúa đóng bao ở tỉnh Hậu Giang, ảnh minh họa chụp hôm 2/3/2016.

AFP

00:00/00:00

Kêu gọi phá đê bao, bỏ vụ ba cứu ĐBSCL

Bộ Nông nghiệp Phát triển Nông thôn vẫn muốn sản xuất thật nhiều lúa để có gạo xuất khẩu, trong khi báo chí và các nhà khoa học cảnh báo “nguy cơ tan rã Đồng bằng sông Cửu Long cần xác định lại chiến lược an ninh lương thực.”

Thời báo kinh tế Saigon Online ngày 22/6/2016 đưa tin, ông Lê Quốc Doanh Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp Phát triển Nông thôn, kêu gọi các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long mở rộng sản xuất vụ lúa hè thu và thu đông 2016 lên mức tối đa, ở những nơi nằm trong phạm vi an toàn để bù vào sản lượng sụt giảm trong vụ đông xuân 2015-2016 vừa qua. Nhà báo lưu ý rằng, việc mở rộng diện tích sản xuất lúa, nhất là ở vụ thu đông tức vụ lúa thứ ba bên trong các đê bao, có thể dẫn đến nguy cơ khiến hạn và xâm nhập mặn tiếp tục hoành hành trong vụ đông xuân 2016-2017 sắp tới.

Trong dịp trả lời chúng tôi TS Dương Văn Ni, Khoa Môi trường Viện Đại học Cần Thơ từng phân tích:

“Hệ thống đó góp phần tăng sản lượng lúa

nhưng mà mặt khác nó làm cho lượng nước

dự trữ tự nhiên của đồng bằng sông Cửu Long

mất đi rất là nhanh chóng.”

-TS Dương Văn Ni

“Đồng bằng sông Cửu Long có hai vùng trữ lũ rất lớn là Đồng Tháp Mười và tứ giác Long Xuyên, nhưng trong những năm gần đây do chạy theo sản lượng lúa đã đắp rất nhiều đê bao để ngăn không cho nước lũ tràn vào khu vực này, để tăng diện tích canh tác lúa vào mùa lũ lên. Cái đó làm cho lượng nước ngọt Đồng bằng sông Cửu Long không được giữ lại, do đó khi mùa hạn đến thì lượng nước ngọt tại chỗ của đồng bằng sông Cửu Long không còn để mà đẩy bớt mặn ra. Một mặt khác, các công trình thủy nông của đồng bằng sông Cửu Long trong những năm gần đây lại thiên về xu thế là làm sao tiêu nước ra thật nhanh vào mùa mưa và ngăn chặn nước vào mùa lũ, để tăng diện tích canh tác lên. Hệ thống đó góp phần tăng sản lượng lúa nhưng mà mặt khác nó làm cho lượng nước dự trữ tự nhiên của đồng bằng sông Cửu Long mất đi rất là nhanh chóng. Và do đó khi thiếu nguồn cung cấp nước từ phía thượng nguồn thì đồng bằng sông Cửu Long rơi vào tình trạng hạn nặng rất là nghiêm trọng…”

Báo Thanh Niên Online trong những ngày từ 20 tới 23/6 có loạt bài viết cho thấy Đồng bằng sông Cửu Long đang nghèo đi, xét từ góc độ phù sa. Nguyên nhân bao gồm việc các đập thủy điện từ Trung Quốc và các nước thượng nguồn cùng nhau khống chế dòng Mê kông, khiến lượng nước về đồng bằng sông Cửu Long không những ít đi mà còn mất cả lượng phù sa trong đó.

Bên cạnh đó, chính sách xây dựng đê bao để làm thêm lúa vụ ba ở đồng bằng sông Cửu Long từ giữa thập niên 1990 đến nay, cũng đã làm cho tình hình đất nghèo phù sa càng thêm trầm trọng. Qua chính sách đê bao để tăng vụ, Việt Nam đã gia tăng sản lượng gạo, mỗi năm xuất khẩu 6-7 triệu tấn gạo. Nhưng kết quả nghịch lý là người nông dân vẫn cứ nghèo. Tờ Thanh Niên trích lời chuyên gia Nguyễn Hữu Thiện cho biết, GDP Tổng sản phẩm nội địa đầu người của Lào năm 2013 là 1.638 USD/người/năm, trong khi năm 2014 GDP bình quân đầu người của Đồng bằng sông Cửu Long chỉ mới đạt 1.242 USD/người/năm.

Một cánh đồng thiếu nước ở huyện Long Phú, tỉnh Sóc Trăng hôm 2/3/2016. AFP PHOTO.

Trong nhiều năm liền, GSTS Võ Tòng Xuân nhà nông học nổi tiếng ở Đồng bằng sông Cửu Long đã phân tích sự lợi bất cập hại của việc làm lúa bằng mọi giá, mà ông gọi là kém thông minh, qua việc xây dựng đê bao khép kín để làm lúa vụ ba trong mùa lũ. Trong những dịp trò chuyện với chúng tôi, GSTS Võ Tòng Xuân nhiều lần nhấn mạnh:

“Làm vụ ba rất là tốn kém, tốn kém về mặt đầu tư và công sức của người nông dân, rồi tốn kém về mặt mất phù sa trong đồng ruộng. Thứ ba là phải dùng phân bón nhiều hơn bình thường, dẫn tới sâu bệnh cũng nhiều hơn. Người nông dân muốn có năng suất mong muốn đã bón phân nhiều hơn, thừa phân bón, nhưng thực tế phân bón không được hấp thu hữu hiệu. Số liệu nghiên cứu của Viện lúa Quốc tế cho thấy rất rõ là khoảng 60% lượng phân bón bị bốc hơi thành khí ammonia hoặc ôxít nitơ nitrous oxide là hai loại khí nhà kiếng rất độc, nó làm trầm trọng thêm biến đổi khí hậu. Người ta không thấy được những điều này, chỉ thấy có thêm hạt lúa, theo tôi làm với bất cứ giá nào thì không phải là thông minh lắm.”

Trong bài “Nguy cơ tan rã đồng bằng sông Cửu Long: Xác định lại chiến lược an ninh lương thực” trên Thanh Niên Online, nhà báo Chí Nhân trích lời PGS-TS Lê Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viên Nghiên cứu biến đổi khí hậu Đại học Cần Thơ cho biết, tính đến năm 2012 tổng chiều dài của các con kênh đã được đào ở Đồng bằng sông Cửu Long là 91.064 km dài gấp đôi đường xích đạo. Đê bao được đắp cao chừng 1,5 tới 2 mét ngăn cách dòng kênh với đồng ruộng. Những con kênh, đê bao được tạo nên để phục vụ mục đích chính là sản xuất lúa vụ 3, bên cạnh các mục tiêu như cải thiện điều kiện sống cho người dân và giao thông…Nhưng mặt trái là kênh, đê tăng làm cho nước thoát ra biển nhanh hơn, gây thiếu nước vào mùa khô, gây ngập ở khu vực đô thị trong mùa mưa lũ là những thiệt hại mà chưa ai tính đến.

Vắt kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên quí giá

Báo Thanh Niên dẫn nghiên cứu của ông Nguyễn Hữu Thiện chuyên gia sinh thái Đồng bằng sông Cửu Long cho thấy, 1 ha lúa sản xuất 2 vụ, lợi nhuận đạt 31 triệu đồng/năm. Làm 3 vụ lợi nhuận tối đa cũng chỉ đạt chưa tới 38 triệu đồng/ năm, nhưng phải tốn chi phí đắp đê, duy tu bảo dưỡng, trạm bơm. Vẫn theo chuyên gia Nguyễn Hữu Thiện và báo Thanh Niên, tổng chi phí đầu tư làm đê và trạm bơm để có thể sản xuất lúa vụ 3 lên tới hơn 29 triệu đồng cho một ha, chưa kể những hệ lụy như vừa phân tích. Trung bình mỗi năm Đồng bằng sông Cửu Long sản xuất 25 triệu tấn lúa, trong đó xuất khẩu khoảng 10 triệu tấn tương đương 6-7 triệu tấn gạo. Như vậy, ông Thiện cho rằng, tăng vụ tăng sản lượng không hoàn toàn vì vấn đề an ninh lương thực, mà chủ yếu tăng lượng gạo xuất khẩu. Ông Nguyễn Hữu Thiện nhận định, trong khi vùng châu thổ sông Cửu Long ngày càng nghèo đi về mặt dinh dưỡng do giảm phù sa và có thể dẫn tới nguy cơ tan rã trong một tương lai không xa thì trước mắt chúng ta lại đang vắt kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên quí giá này để xuất khẩu.

“Mình làm hai vụ lúa thì mình cắt vụ để sâu rầy

không tiếp nối, người ta vẫn đạt được năng suất

14-15 tấn như đồng bào di cư ở Cái Sắn huyện

Tân Hiệp, ở đây không bao giờ làm ba vụ.”

-GS Võ Tòng Xuân

Trong dịp trả lời chúng tôi, Giáo sư Tiến sĩ Võ Tòng Xuân cũng nhiều lần đề xuất chỉ nên làm hai vụ lúa một năm ở đồng bằng sông Cửu Long:

“Mình làm hai vụ lúa thì mình cắt vụ để sâu rầy không tiếp nối, người ta vẫn đạt được năng suất 14-15 tấn như đồng bào di cư ở Cái Sắn huyện Tân Hiệp, ở đây không bao giờ làm ba vụ. Còn mấy ông làm ba vụ ở Đồng Tháp An Giang thì cũng đạt 13-14 tấn cỡ đó mà chi phí cao gấp rưỡi bên Tân Hiệp. Mình phải biết làm kinh tế, chứ mấy ông lãnh đạo cứ đè dân xuống cho họ làm ra thêm lúa để được thăng quan tiến chức. Bỏ đê bao đi mình làm hai vụ, vụ kia để cho phù sa vào mình nuôi trồng thủy sản trong vụ mùa mưa. Thí dụ ở Tam Nông Đồng Tháp làm ba vụ nhưng vụ giữa họ nuôi tôm càng xanh…”

Các nhà khoa học đã mòn mỏi khuyến cáo, cần phá bỏ đê bao trả lại môi trường thiên nhiên cho đồng bằng sông Cửu Long. Nông dân chỉ nên làm hai vụ lúa, mùa mưa lũ về nên để thiên nhiên làm vệ sinh đồng ruộng và bồi đắp phù sa. Nhất là trong giai đoạn hiện nay sông Mê Kông bị khống chế về lượng nước và nước đã bị mất nhiều phù sa qua các đập thủy điện và hồ chứa.

Trong bài trên báo Thanh Niên, PGS-TS Lê Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viên Nghiên cứu biến đổi khí hậu Đại học Cần Thơ, dẫn nghiên cứu của Đại học Quốc gia Singapore cho thấy lượng phù sa về đồng bằng sông Cửu Long giảm từ 160 triệu tấn/năm xuống 75 triệu tấn, sau khi Trung Quốc xây dựng và vận hành đập thủy điện Mạn Loan. Chuyên gia ước tính lượng phù sa sẽ tiếp tục giảm xuống chỉ còn khoảng 42 triệu tấn/năm, một khi các đập trên dòng chính sông Mê Kông ở Lào và Campuchia đi vào hoạt động.

Thiên Điểu - Trấn áp biểu tình ôn hòa - Đảng CSVN đứng trước nguy cơ sụp đổ

(VNTB) - Các cuộc biểu tình ôn hòa nếu vẫn tiếp tục xảy ra sẽ đặt Đảng CSVN vào tình thế đúng trước bài toán nan giải: Tiếp tục đàn áp thì không còn bất cứ phương án nào cứu vãn, cuộc bầu cử sẽ thất bại hoàn toàn.

Hai người thuộc một đơn vị không phải là thành phần của bộ máy công quyền có thể ngang nhiên dùng vũ lực trấn áp và bắt người công khai, trong khi đó là hành vi vi phạm luật pháp nghiêm trọng, và có thể bị khởi tố và truy tố về hình sự. Phải chăng họ được bảo đảm và bảo kê khi thực hiện hành vi này?

Đàn áp biểu tình - Đẩy người dân khỏi vai trò quan hệ chính trị xã hội

Đúng như dự đoán của một số người, diễn biến cuộc biểu tình ôn hòa ngày 8/5 tiếp sau ngày chủ nhật 1/5 trước đó đã gặp phải sự trấn áp dữ dội từ lực lượng an ninh Việt Nam. Mặc dù truyền thông chính thống dưới sự quản lý của chế độ nghiêm túc thực hiện chỉ đạo của Ban Tuyên giáo và Bộ chính trị, im hơi lặng tiếng tuyệt đối (!), nhưng trên mạng xã hội và báo chí nước ngoài đã tràn ngập thông tin và những bình luận hoàn toàn bất lợi cho bộ máy chính quyền mới lên còn chưa yên chỗ.

Nỗi lo sợ về những biến động có thể xảy ra trong kỳ bầu cử Quốc hội sắp tới - một công việc mà ít nhiều có thể gây ảnh hưởng tiêu cực cho các lãnh đạo vừa được Đảng CSVN dựng lên – đã khiến cả Trung ương Đảng và bộ máy tham mưu chính trị đúng đầu là Ban tuyên giáo lâm vào thế lúng túng, sợ hãi một cách thái quá. Lựa chọn đàn áp để thể hiện sức mạnh đối với cuộc biểu tình ngày 8/5 không những không đạt được mục tiêu ngăn ngưới dân biểu thị chính kiến mà trái lại vô tình thổi bùng lên một làn sóng nhận thức mới hoàn toàn vào một số lượng lớn những người lâu nay vẫn trong trạng thái thờ ơ với đời sống chính trị, lưỡng lự vì nhiều lý do khác nhau.

Cuộc biểu tình ngày 8/5 thuần túy là biểu thị bức xúc trước vấn đề ô nhiễm môi trường, yêu cầu một sự minh bạch cho tác hại ghê gớm mà người dân phải gánh chịu trực tiếp. Nếu khôn ngoan, Đảng CSVN phải xem đó như một vấn đề bình thường và chọn cách giải quyết ôn hòa thì tốt hơn là ngả theo các đánh giá, suy diễn cực đoan, đẩy vấn đề không còn nằm trong phạm vi nhỏ hẹp  là ý đồ bưng bít cho Formosa hay đối tượng chịu trách nhiệm trong vụ môi trường biển bị đầu độc mà các phát ngôn của quan chức lẫn truyền thông có định hướng đang thể hiện.

Đẩy câu hỏi “Chính quyền đang đại diện cho điều gì?” phơi bày một cách rõ ràng hơn bao giờ hết.

Nguy cơ sụp đổ đã rõ ràng

Ở khía cạnh quan hệ chính trị giữa chế độ và người dân, nó phơi bày ra bản chất đời sống chính trị mà Đảng CSVN muốn có là lợi dụng danh nghĩa đại diện cho nhân dân  để nắm giữ quyền lực nhưng lại đẩy người dân ra khỏi mọi vai trò tham gia các vấn đề về xã hội và quyền cơ bản tối thiểu. Chính nhận thức này sẽ khiến người dân cắt nốt những ý tưởng  tìm kiếm cơ hội xây dựng cùng với bộ máy của chế độ. Tẩy chay hoạt động bầu cử dù vẫn hiểu nó chỉ là chiêu trò nhằm “hợp thức hóa” các vị trí lãnh đạo đã dựng lên, thông điệp lừa mị “những lãnh đạo không qua được kỳ bầu cử Quốc hội sẽ rời chức vụ” thực chất nhằm lợi dụng kỳ bầu cử sắp tới để thao túng  rồi “hợp pháp hóa” với Hiến pháp. Người dân vốn đã mất nốt lòng tin vào Đảng CSVN khi bộ máy tân nhiệm - nếu căn cứ vào Hiến pháp thì đây là bộ máy vi hiến -  được sinh ra trước  cuộc  bầu cử địa phương và bầu cử Quốc hội. Nay trước hành động đàn áp nặng tay của chính quyền thì chuyển sang khinh bỉ, thù nghịch vì mất nốt cái khái niệm mơ hồ “hi vọng sẽ khác”.

Ý đồ “hợp thức” bộ máy vốn đã vi hiến qua bầu cử, nay với những gì phơi bày qua vụ đàn áp biểu tình vừa qua, nếu  một cuộc tẩy chay mạnh mẽ trong dân chúng xảy ra sẽ tiêu tan luôn cả  tính chính danh của chế độ và sự tồn tại áp đặt của Đảng cộng sản  trong đời  sống chính trị Việt Nam bấy lâu nay. Điều náy không có gì phải bàn cãi vì Đảng CSVN khó mà tìm được giải pháp thay thế khi vấn đề đã đi quá xa, quá rõ rệt.

Trong tình thế như vậy, một dự đoán tương lai gần về đời sống chính trị Việt Nam sẽ ra sao?

Như trên đã nói: Nếu một cuộc tẩy chay bầu cử được thúc đẩy rộng rãi, toàn bộ ý nghĩa chính danh – dù là áp đặt - của Đảng CSVN lẫn bộ máy tân nhiệm sẽ sụp đổ. Các cuộc biểu tình ôn hòa nếu vẫn tiếp tục xảy ra sẽ đặt Đảng CSVN vào tình thế đúng trước bài toán nan giải: Tiếp tục đàn áp thì không còn bất cứ phương án nào cứu vãn, cuộc bầu cử sẽ thất bại hoàn toàn. Thay đổi chiến thuật, nhằm xoa dịu cho qua cuộc bầu cử đã cận kề thì chắc chắn sẽ vấp phải phản ứng của phe cực đoan trong nội bộ - thành phần chủ trương đàn áp  vì ảo tưởng vẫn còn đủ sức mạnh hoặc lợi dụng thái độ của người dân để mưu đồ riêng.

Công bố đối tượng phải chịu trách nhiệm trong vụ biển nhiễm độc và trì hoãn siêu dự án Sông Hồng dù có tác dụng nhất định nhưng không thể  đủ sức níu giữ sự “yên bình”  trong bối cảnh hiện tại.

Khả năng TW Đảng và Bộ chính trị TW Đảng tiếp tục vận dụng những nước cờ ngược như kỳ Đại hội 12 để loại bỏ nốt những thành phần có mưu đồ riêng, có thể xảy ra vì nó là nước đi duy nhất  có thể giúp Đảng CSVN vẫn giữ được bộ máy và vai trò lãnh đạo trong một thời gian. Nhưng với nước đi này, buộc Đảng CSVN lại  phải có thêm những bước đi cụ thể để đưa người dân trở lại  vị trí giữ vai trò nhất định  trong đời sống chính trị, xã hội. Cụ thể là Luật biểu tình, quyền bầu cử tự do và một số quyền khác mà lâu nay vẫn trì hoãn hoặc lờ đi. Nó cũng đồng nghĩa với việc Đảng CSVN phải chấp nhận tiếp tục “thay máu” trong trạng thái cơ thể còn yếu ớt. Niềm tin duy nhất cho Đàng CSVN là “thay máu lành mạnh” để tìm cơ hội hồi phục.

(VNTB) - Khủng hoảng ngân sách trầm trọng và nguy cơ đổ vỡ nền kinh tế

(VNTB) - Khủng hoảng ngân sách trầm trọng và nguy cơ đổ vỡ nền kinh tế

Nguyễn Thiện Nhân

Những con số khác xa

(VNTB) - Đã bắt đầu thời kỳ khủng hoảng ngân sách trầm trọng, đó là hậu quả tất yếu của thời kỳ lãng phí ngân sách, đầu tư ồ ạt vào các dự án kinh tế của nhà nước.

Bội chi ngân sách diễn ra liên tục hàng chục năm qua, kéo theo nợ công cũng gia tăng tương ứng. Mức thâm hụt ngân sách của VN rất cao so với các nước trong khu vực.

Theo Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), thâm hụt ngân sách của VN không dưới 6%GDP/năm. Các tổ chức quốc tế đưa ra những con số khác xa với báo cáo của Bộ Tài chính. Ví dụ năm 2009, con số thâm hụt ngân sách không bao gồm chi trả nợ gốc theo báo cáo của Bộ Tài chính là 3,7% GDP, trong khi đó con số tương ứng do ADB và IMF công bố cao hơn nhiều, lần lượt là 6,6% và 9,0% GDP.

Tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng 411 tỉ đồng

Ngân sách lãng phí vào việc gì?

Thứ nhất, lãng phí chi phí hội họp. Không biết trên thế giới có nước nào họp hành nhiều bằng VN hay không? Cán bộ nhà nước từ cấp xã đến cấp trung ương họp hành liên miên, những cuộc họp lê thê với những phát biểu kiểu ‘định hướng’ dài dòng mất thời gian cứ lập đi lập lại. Việc lãng phí như thế nào, tiêu tốn ngân sách bao nhiêu chắc không cần phải nhắc lại. Tình trạng này kéo dài suốt mấy chục năm và trở thành đặc trưng của bộ máy công quyền.

Thứ hai, lãng phí chi phí cho cán bộ nhà nước đi học. Đủ các hình thức học: học nâng cao trình độ văn hóa, học bồi dưỡng nghiệp vụ, học quản lý hành chính, học lý luận chính trị và ra nước ngoài học tập…

Thứ ba, lãng phí chi phí xây dựng tượng đài. Tượng đài mọc lên khắp nơi, nhiều nhất là những tượng đài để ‘ghi chiến công’ của cách mạng, đặc biệt có rất nhiều tượng đài rất lớn. Một sự thật đắng lòng: Tượng đài là loại công trình bị rút ruột, tham nhũng nhiều nhất.

Thứ tư, lãng phí chi phí xây dựng trụ sở, nhất là trụ sở đảng ủy, thành ủy, huyện ủy, ban dân vận, ban tuyên giáo, trung tâm bồi dưỡng chính trị…Bộ máy cồng kềnh khiến ngân sách phải cõng chi phí xây dựng trụ sở quá mức.

Thứ năm, lãng phí cho quỹ lương. Ai cũng hiểu cán bộ công chức nhà nước làm việc năng suất thấp, đánh cắp thời gian làm việc. Nhiều cán bộ sáng cấp ô đi, chiều cấp ô về, chẳng làm được bao nhiêu việc, vào cơ quan đùa giỡn, chơi game, tán gẫu…

Thứ sáu, lãng phí mua sắm. Mua sắm ô tô, văn phòng phẩm, sửa chữa…

Còn bao nhiêu lãng phí nữa? Chắc chắn còn nhiều.

Tham nhũng, tham ô đã làm thất thoát ngân sách không ít. Ai cũng đã hiểu, nên cũng không kể thêm ở đây. Tôi muốn nhấn mạnh một tổn thất to lớn cho ngân sách song hành với vấn nạn tham nhũng chính là chi đầu tư phát triển.